İngiltere yeni nükleer füzyon reaktöründe ‘ilk plazmayı’ üretti

Birleşik Krallık, nükleer füzyon yatırımlarında bu hafta önemli bir noktayı daha geride bıraktı. Geçtiğimiz günlerde birtakım açıklamalar yapan İngiltereli bilim insanları, Oxfordshire kentinde inşaa edilen yeni deneysel nükleer füzyon reaktörünün birinci defa ateşlendiğini ve birinci plazmanın muvaffakiyetle elde edildiğini duyurdu. Yedi yıllık uzun bir geliştirme sürecinin akabinde tamamlanan reaktörün problemsiz bir halde çalıştığı böylece nihayet doğrulanmış oldu.

MAST Upgrade ismiyle bilinen yeni deneysel reaktör, Birleşik Krallık devletine bağlı olan Atomik Güç Kurumu (UK Atomic Energy Authority) tarafından geliştirildi. MAST Upgrade, 2000-2013 yılları ortasında çalışan MAST reaktörünün geliştirilmiş versiyonu olarak tasarlandı. 50 milyon sterlinin üzerinde bir maliyetle hazırlanan reaktör artık nihayet tam kapasiteli füzyon deneylerine başlamak için hazır durumda.

Bahisle ilgli birtakım açıklamalar yapan Birleşik Krallık Bilim Bakanı Amanda Solloway,“Birleşik Krallık’ın füzyon gücünde dünya başkanı olmasını ve füzyonun bir pak güç kaynağı olarak sunduğu inanılmaz potansiyeli en güzel halde değerlendirmesini istiyoruz. MAST Upgrade’i birinci kere çalıştırmış olmamız ulusal füzyon deneyimiz için bir dönüm noktası oldu. 2040’ta birinci füzyon güç santralini kurma maksadımıza bir adım daha yaklaştık.” sözlerini kullandı.

Nükleer füzyon elbette harikulade bir hayal lakin bu hayale ulaşması çok ancak çok sıkıntı. Bilim insanları “Güneş’i Dünya’ya getirmek” olarak tanımlayabileceğimiz bu büyük hayale ulaşabilmemiz için daha çözmemiş gereken onlarca sorunun olduğunu söylüyor. MAST Upgrade reaktörü burada “Super-X Divertor” üzere birtakım yeni teknolojileri masaya getirmiş durumda. Super-X Divertor, füzyon reaktörlerinin en büyük sorunlarından olan çok ısı problemini çözebilecek yeni bir egzos sistemi olarak tanıtıldı.

Birleşik Krallık’ın MAST Upgrade deneylerinde elde ettiği sonuçlar nükleer füzyonun geleceği için değerli olacak. Buradan kazanılan bilgiler ve tecrübeler hem İngiltere’nin 2040’ta tamamlamayı planladığı birinci füzyon santralinin, hem de dünyanın en büyük füzyon projesi olan ITER’ın geliştirme sürecinde kullanılacak.

Güneş’i Dünya’ya getirmek

Füzyon, günümüzdeki klasik nükleer santrallerde gerçekleşen fisyon tepkilerinin tam zıddı. Yani atomları parçalamak yerine atomları birleştirerek (genellikle iki hidrojen atomu) güç üretmeye dayanıyor. Yıldızımız Güneş’in de yakıt kaynağı olan bu tepkiler, hem rastgele bir radyoaktif atık oluşturmuyor hem de fisyon tepkilerine nazaran çok çok daha fazla güç ortaya çıkarıyor.

Tabi lakin Güneş ve Güneş üzere başka yıldızların çekirdeklerinde ekstrem koşullar altında gerçekleşebilen bu tepkileri Yeryüzü’nde ortaya çıkarmak ve koruma etmek iddia edebileceğiniz üzere pek de kolay bir iş değil. Çünkü füzyonun Yeryüzü’nde gerçekleşmesi için yaklaşık 100 milyon santigrat derece sıcaklığa muhtaçlık duyulurken birebir füzyon tepkileri Güneş’in çekirdeğinde 14.6 milyon santigrat derece sıcaklıkta ortaya çıkabiliyor(yüksek basınç sayesinde).

Füzyon tepkisini dünyada taklit etmek çok ancak çok güç, fakat bunu başarırsak dünyanın güç sıkıntısının neredeyse büsbütün çözülme ihtimali var. Bu nedenle şu anda ABD, Çin, Almanya, Fransa ve Güney Kore üzere dev ülkeler bu alana büyük yatırımlar yapıyor. Hatta Google ve Jeff Bezos gibi şirket ve milyarderlerin de on milyonlarca dolarlık yatırımları var.